در اين نوشتار مروری خواهيم داشت بر سير تحول اعتقادی من درباره يکی از مهمترين مسائل زندگی: آيا ضرر دارد که همراه با ماهی، ماست بخوريم؟

دوران کلاسيک

در دوران بچگی به ما گفتند خوب نيست ماست را با ماهی بخوری. موضوع ابتدا ناراحت کننده بود چرا که هم ماست خوشمزه بود و هم ماهی. امّا بچه ها کم کم ياد می گيرند که در زندگی خيلی وقت ها نمی شود دو چيز خوب را با هم داشت. حرف بزرگترها در دوران بچگی مرجع کامل علم و حکمت محسوب می شود چرا که تحقيق بيشتر يا نمی توانيم انجام دهيم يا وفت می گيرد. چرا وقتی که می توان صرف بازی کرد را صرف تحقيق کنيم؟ بدين ترتيب از قدرت خارق العاده دوران بچگی در گذشتن از ناراحتی ها استفاده کرديم و قبول کرديم که در زندگی ماست را با ماهی نخوريم. اگر بزرگترها می گويند نخوريد حتماً يک چيزی می دانند.

دوران رنسانس

کمی بزرگتر که شديم به اين فکر افتاديم که می توان سوال کرد. چرا می گويند خوردن ماهی با ماست بد است؟ من حق دارم جواب اين سوال را بدانم! بزرگترها گفتند باعث می شود صورتت لک و پيس يا جوش بزند. اين پاسخ برايم مانند نوری بود که حقايق بر ملا می کرد. درست است! پس برای همين هست که آن پسره در کلاس دوّم صورتش اينقدر لک و پيس داشت! بيچاره ماست را با ماهی خورده بود! از اينکه توانسته بودم اين ارتباط را برقرار کنم و به طور مستقل علم بزرگترها را برای خودم تأييد کنم بسی خوشحال بودم.

دوران روشنگری و عصر مدرن

صبر کنيد ببينم، من يادم هست يکی دو بار حواسم نبود ماست را با ماهی خوردم. ولی چيزيم نشد و صورتم هم لک و پيس ندارد. اصلاً اين که می گوييد خوردن ماست با ماهی ضرر دارد در کجا ثابت شده؟ آيا دانشمندان روی آن تحقيق کرده اند؟ پس چرا روی بسته های ماست يا ماهی هشدار نمی نويسند؟ چرا در تلوزيون کسی نمی گويد ماست را با ماهی نخوريد؟ در کتاب های مدرسه مان هم که نخوانديم. اگر از نظر علمی ثابت شده بود که خيلی بيشتر از اين مردم حواسشان بود و هشدارها هم بيشتر بود. خودم هم که خوردم چيزيم نشد. اگر از نظر علمی ثابت شده بود خارجی ها که آخر علم هستند می گفتند ولی ما رفتيم کانادا و کسی آنجا به ما نگفت ماست را با ماهی نخوريد. پس حتماً اين موضوع يک داستان قديمی است که تاريخ مصرفش گذشته. شايد قديمی ها درست نمی دانستند شير تاريخ مصرفش چقدر است يا اينکه برخی آدم ها ممکن است بدنشان lactose intolerant  باشد و بنابراين شايد برخی مشاهدات باعث يک نوع superstitious learning   شده باشد. در دنيای امروز که عصر علم و فناوری است نبايد اين چيزها را الکی بدون سند و مردک و آزمايش قبول کنيم.

دوران پسامدرن (عصر شک)

در دوران نوجوانی کلاً جوش زياد می زدم و بعضی وقت ها هم خيلی جوش های ناجور. ولی راحت ماست را با ماهی می خوردم و ديگر اعتقادی به ضررش نداشتم. جوش ها هم به خاطر فرايند طبيعی بزرگ شدن بود و همه در اين سن و سال می زنند. امّا بعضی وقت ها حس می کردم جوش های من غيرعادی است. ببينم من که هر دفعه که ماهی با ماست خوردم که دقيق حواسم نبود که بعدش حالم بد شده يا نه و دقيق يادداشت نکردم. بعضی وقت ها که دلدرد و دل پيچه داشتم شايد به خاطر اين بود که ماست را با ماهی خورده بودم؟ اگر يک موضوعی از نظر علمی بررسی نشده دليل اين نيست که صحت نداشته باشد. من خودم محقق هستم و می دانم به هزار دليل يک موضوع ممکن است رويش تحقيق نشود. اين خارجی ها که من دور و برم می بينم که اصلاً زياد ماست را با غذا نمی خورند. شايد اين مسئله اصلاً برايشان اهميتی نداشته که رويش تحقيق کنند. ولی خب اگر هر کسی ماست با ماهی می خورد حالش بد می شد بالاخره يک تشخيصی می دادند بعد از اين همه سال. ولی خب شايد اين موضوع محلی باشد و به نژاد و آب و هوا بستگی داشته باشد. شايد خوردن ماست با ماهی فقط برای خاورميانه ای ها مضر باشد يا فقط برای ايرانی ها، يا فقط برای ايرانی هایی که ماست و ماهی ايران را می خورند…ولی من يکی که خيلی هم در ايران و هم در خارج ماست را با ماهی خوردم (البته دقيقاً نشمردم چند دفعه) و هيچ چيزيم نشد. حتی اگر هم برخی از آن دلدرد ها برای اين بوده، موضوع زياد مهمّی نبوده و من هنوز زنده ام. ولی برخی چيزها ضررش فقط در درازمدت مشخص می شود….اتفاقاً خيلی از اين حکايت های قديمی ها نتيجه ساليان سال تجربه اندوخته نسل اندر نسل می باشد. شايد يک چيزی می دانستند. شايد دليل اينکه اينقدر راحت اين امکان را رد کردم اين بود که ماست خيلی دوست داشتم و چون می خواستم با ماهی ماست بخورم خودم را از نظر ذهنی گول زدم و بيش از حد انصاف سعی کردم خودم را متقاعد کنم که خوردن ماست با ماهی ضرر ندارد…

دوران معاصر (عصر اطلاعات و اينترنت)

واقعاً خجالت نمی کشی؟ تو که هر روز پای اينترنت هستی چرا زحمت نمی کشی يک دقيقه جستجو کنی ببينی علم جهان واقعاً دربار موضوع ماست و ماهی به چه نتيجه ای رسيده است. يک قانون در اينترنت وجود دارد که تقريباً هميشه درست است: اگر شما سوالی داريد حتماً افراد ديگی هم هستند که آن سوال را داشته باشند و حتماً برخی از آنها قبلاً در اينترنت درباره آن پرسيده اند. البته خيلی از اين پرسش و پاسخ ها در فوروم ها و تالارهای گفتگوی اينترنتی بين افراد عادی و غير متخصص است و ممکن است اعتبار علمی نداشته باشد. برای همين من هميشه از Google Scholar شروع می کنم.

متأسفانه يا من سر از واژه های علمی تخصصی علوم غذایی سر در نمی آورم و يا هيچ تحقيق علمی درباره ضرر داشتن يا نداشتن خوردن ماست با ماهی انجام نشده که از طريق گوگل قابل دسترسی شده باشد. امّا جستجو در اينترنت معمولی نشان می دهد که قانون فوق در اين مورد نيز پا برجا است و بحث های زيادی در تالارهای گفتگو و سايت های پرسش و پاسخ درباره خوردن ماست با ماهی و سوالات مشابه يافت می شود. مانند اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، اينجا، و اينجا.

متأسفانه هيچ کدام از اين منابع علمی نيستند و در نتيجه پاسخ راضی کننده ای نيافتم که موضوع را برای هميشه برايم حل کند. امّا حس کلی که گرفتم من را متمايل به اين می کند که خوردن ماست با ماهی واقعاً ضرر خاصّی ندارد. برخی نکات جالب که در اين جستجو ياد گرفتم:

  • همه اين موضوع را از کسی شنيده اند. معمولاً مادر يا مادربزرگشان. هچ کس نمی گويد در فلان کتاب يا مقاله خوانده است و هيچ کس هم مرجعی کتبی برای آن ارائه نمی دهد.
  • چيزی که افراد شنيده اند متنوع است. يکی شنيده است که ممکن است اگر ماست را با ماهی بخورد، بميرد! يکی ديگر شنيده است که سمّی است. ولی اکثر کسانی که چيزی در اين باره شنيده اند، فقط شنيده اند که برایتان خوب نيست ماست را با ماهی بخوريد.
  • در مورد اينکه چه ضرری ممکن است داشته باشد اکثر اشاره ها به دل پيچه و گاز و اين چيزها است و کمتر به جوش و لک و پيس اشاره می کنند.
  • به نظر می آيد که بسياری از کسانی که اين مسئله را شنيده اند خاورميانه ای هستند و بيشتر کسانی که می گويند هرگز چنين چيزی نشنيده اند غربی اند. يک نفر نوشته است که اين شايعه از هند نشأت گرفته است.
  • موضوع به ماست محدود نمی شود و خيلی ها شنيده اند که شير يا کلاً لبنيات را نبايد با ماهی خورد.
  • در خيلی از کشورها ماست را با ماهی می خورند و دستور غذاهای زيادی از کشورهای مختلف پيدا می شود که در آن هم ماست به کار رفته و هم ماهی.
  • خيلی ها نوشته اند که بارها ماست را با ماهی خورده اند و مشکلی برايشان پيش نيامده ولی برخی ها هم نوشته اند که مشکل پيدا کرده اند.